Điểm cần nhớ không nằm ở số 20%, mà nằm ở nền vốn dùng để tính 20%. Ở bước đầu, nền vốn là 100. Ở bước sau, nền vốn là 120. Khi mẫu số thay đổi, hai tỷ lệ cùng độ lớn không thể tự động bù trừ cho nhau.

Quy tắc này đúng với mọi loại tài sản và mọi chuỗi biến động. Nó không phụ thuộc vào việc bạn đang xem cổ phiếu, quỹ, vàng hay tài sản số. Toán học không đổi; chỉ có cách nhà đầu tư cảm nhận lời và lỗ là thường thiếu nhất quán.

Khi tài khoản đã giảm, phần vốn còn lại nhỏ hơn vốn ban đầu. Muốn quay về điểm xuất phát, mức tăng phải được tính trên phần vốn nhỏ hơn đó. Vì vậy, tỷ lệ hồi phục luôn lớn hơn tỷ lệ thua lỗ, trừ trường hợp mức lỗ bằng 0.

Bảng trên cho thấy đường hồi vốn không tuyến tính. Từ mức lỗ 10% lên 20%, tỷ lệ cần hồi tăng từ khoảng 11,1% lên 25%. Nhưng khi mức lỗ đi từ 50% lên 70%, yêu cầu hồi phục nhảy từ 100% lên hơn 233%. Đây là lý do bảo vệ vốn thường quan trọng hơn việc cố tìm một thương vụ có lợi nhuận thật lớn.

Một khoản đầu tư giảm 20% có thể tạo cảm giác rằng “chỉ cần tăng lại 20%” là xong. Cảm giác này xuất phát từ việc chúng ta vô thức giữ nguyên mốc 100 trong đầu, trong khi tài khoản thực tế chỉ còn 80. Để từ 80 quay lại 100, mức tăng cần thiết là 20 trên nền 80, tức 25%.

Nhầm lẫn này dễ dẫn đến hành vi tiếp tục dồn tiền chỉ để kéo giá vốn xuống, dù lý do mua ban đầu đã không còn đúng. Việc bổ sung vốn có thể làm giá vốn trung bình giảm, nhưng đồng thời cũng làm tổng số tiền đặt vào một quyết định sai tăng lên. Một con số giá vốn đẹp không tự động biến rủi ro thành lợi thế.

Ở chiều ngược lại, hiểu được tính bất đối xứng giúp nhà đầu tư đặt giới hạn rủi ro có chủ đích hơn. Mục tiêu không phải né mọi khoản lỗ—điều gần như bất khả thi—mà là tránh để một khoản lỗ đơn lẻ trở nên lớn đến mức danh mục cần một mức tăng phi thực tế mới có thể phục hồi.

Khi ba câu hỏi này được trả lời trước, nhà đầu tư sẽ ít bị cuốn vào vòng lặp “giảm thì mua thêm, giảm nữa lại mua thêm”. Kỷ luật không nằm ở việc đoán đúng mọi nhịp giá. Kỷ luật nằm ở chỗ biết mỗi quyết định sai được phép gây thiệt hại đến đâu.