PNX ACADEMY / CRYPTO TẠI VIỆT NAM / NGÀY 24

Không trade futures vẫn bị thanh lý? Hiểu khoản vay DeFi qua một ví dụ

Đặt tài sản làm thế chấp rồi vay trên DeFi vẫn có rủi ro thanh lý. Khi giá tài sản giảm, tỷ lệ nợ có thể tăng dù bạn không vay thêm.

Một người không mở lệnh hợp đồng tương lai vẫn có thể bị dùng tài sản thế chấp để xử lý khoản vay. Điểm cần nhìn là giá trị tài sản thế chấp so với giá trị khoản nợ, cùng quy tắc của giao thức đang sử dụng.

Vay DeFi khác gì với trade futures?

Trong ví dụ này, bạn gửi một tài sản làm thế chấp và nhận một khoản vay. Tài sản thế chấp và khoản nợ được theo dõi liên tục theo quy tắc của giao thức. Futures là một loại hợp đồng phái sinh; rủi ro thanh lý của hợp đồng đó được tính theo cơ chế riêng. Điểm chung là vị thế có thể bị xử lý khi mức bảo đảm không còn đáp ứng yêu cầu.

Vay DeFi không mặc nhiên đồng nghĩa với “không dùng đòn bẩy”: người dùng có thể đem tiền vay đi mua thêm tài sản. Bài này chỉ xét một khoản vay thế chấp đơn giản, không hướng dẫn mở vị thế hoặc vay để mua tiếp.

Ví dụ: 100 USD thế chấp, 50 USD khoản vay

Giả sử tài sản thế chấp ban đầu trị giá 100 USD, khoản nợ giữ ở 50 USD và ngưỡng thanh lý được đặt ở 75%. Chúng ta tạm bỏ qua lãi, phí và biến động của tài sản đi vay để nhìn rõ tác động của giá thế chấp.

Điểm bẻ gãy: 83,3% đã vượt ngưỡng 75% trong giả định này. Vị thế đủ điều kiện bị thanh lý. Mốc 75% là số minh họa, không phải thông số chung cho mọi tài sản hay giao thức.

Health factor và ngưỡng thanh lý nói gì?

Một số giao thức, như Aave, hiển thị health factor để tóm tắt mức bảo đảm của khoản vay. Với một tài sản thế chấp trong ví dụ, cách tính minh họa là giá trị thế chấp × ngưỡng thanh lý ÷ giá trị khoản nợ. Ở mốc 100 USD, kết quả là 1,50. Khi còn 80 USD, kết quả là 1,20. Khi còn 60 USD, kết quả là 0,90. Trên Aave, health factor dưới 1 là tín hiệu vị thế đủ điều kiện thanh lý.

Đừng nhầm tỷ lệ được vay khi mở vị thế với ngưỡng thanh lý. Chúng là hai thông số khác nhau. Nếu có nhiều tài sản thế chấp, tài sản vay biến động giá, lãi cộng dồn hoặc thông số giao thức thay đổi, phép tính thực tế phức tạp hơn bảng trên.

Khi vị thế đủ điều kiện thanh lý, điều gì xảy ra?

Một bên tham gia cơ chế thanh lý có thể trả thay một phần hoặc toàn bộ khoản nợ theo quy tắc giao thức và nhận tài sản thế chấp tương ứng kèm khoản thưởng thanh lý. “Đủ điều kiện” không có nghĩa mọi khoản vay đều bị xử lý y hệt nhau. Tỷ lệ đóng nợ, tài sản bị lấy, phí và điều kiện thực hiện phụ thuộc giao thức, tài sản và quy mô vị thế.

Giá dùng để đánh giá vị thế có thể đến từ cơ chế oracle của giao thức, nên chỉ nhìn giá trên một sàn hoặc giá bạn thấy trên màn hình là chưa đủ. Khoản nợ cũng có thể tăng theo lãi; nếu tài sản vay tăng giá so với đơn vị định giá, rủi ro có thể thay đổi ngay cả khi số lượng token nợ chưa đổi.

Câu hỏi người mới thường gặp

Không vay nhiều thì có chắc không bị thanh lý?

Không có mức “chắc chắn” chung cho mọi vị thế. Giá tài sản, giá khoản nợ, lãi và thông số rủi ro đều có thể thay đổi. Theo dõi khoảng cách tới ngưỡng của chính vị thế đó.

Thanh lý có luôn mất toàn bộ tài sản thế chấp?

Không thể kết luận từ mỗi chữ “thanh lý”. Có giao thức xử lý một phần, có tình huống xử lý toàn bộ theo quy tắc và quy mô vị thế. Cần xem tài liệu chính thức của giao thức và số dư sau khi vị thế được xử lý.

Ví dụ 100–80–60 USD, khoản vay 50 USD và ngưỡng 75% chỉ dùng để giải thích cơ chế. Bài viết cung cấp kiến thức, không phải khuyến nghị vay hoặc giao dịch.

Đọc thêm từ tài liệu chính thức: Aave – Health Factor & Liquidations và Compound III – Liquidation.